Exercice 1 (4 pts)
Calculer les limites suivantes :
1. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}\)
2. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt[3]{x-1}-1}{\sqrt{x-1}-1}\)
3. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}\)
4. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1\)
1. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}\)
2. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt[3]{x-1}-1}{\sqrt{x-1}-1}\)
3. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}\)
4. \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1\)
✅ Correction de l’exercice 1 — التصحيح
1. Calcul direct (on remplace) : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt{x}=+\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}\right)=-\infty\) ; on obtient la forme indéterminée « \(+\infty-\infty\) ».
💡 Comment lever une forme indéterminée ?
- Polynôme en \(\pm\infty\) : limite de son terme de plus haut degré (propriété du cours).
- Fraction rationnelle en \(\pm\infty\) : limite du quotient des termes de plus haut degré (propriété du cours).
- Fraction rationnelle, forme « \(\dfrac{0}{0}\) » en \(a\) : factorisation par \((x-a)\), puis simplification.
- Racine carrée qui se compense (« \(\infty-\infty\) ») ou qui s’annule (« \(\dfrac{0}{0}\) ») : conjugué.
- Racine qui ne se compense pas : factorisation par le terme dominant.
- Racine cubique qui s’annule ou se compense : \(t=\sqrt[3]{\ldots}\) ou \(a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)\).
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
\(\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}=\sqrt{x}\left(1-\dfrac{x^{\frac{1}{3}}}{x^{\frac{1}{2}}}-\dfrac{x^{\frac{1}{4}}}{x^{\frac{1}{2}}}\right)\)
\(=\sqrt{x}\left(1-x^{-\frac{1}{6}}-x^{-\frac{1}{4}}\right)\)
\(=\sqrt{x}\left(1-\dfrac{1}{\sqrt[6]{x}}-\dfrac{1}{\sqrt[4]{x}}\right)\)
\(\dfrac{1}{\sqrt[6]{x}}\to0\) et \(\dfrac{1}{\sqrt[4]{x}}\to0\) : la parenthèse tend vers \(1\) et \(\sqrt{x}\to+\infty\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}\right)=+\infty\)
2. Calcul direct (on remplace) : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt[3]{x-1}-1\right)=+\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt{x-1}-1\right)=+\infty\) ; on obtient la forme indéterminée « \(\dfrac{\infty}{\infty}\) ».
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
On pose \(t=x-1\) (\(t\to+\infty\)) ; on factorise par \(\sqrt[3]{t}\) en haut et par \(\sqrt{t}\) en bas :
\(\dfrac{\sqrt[3]{t}-1}{\sqrt{t}-1}=\dfrac{\sqrt[3]{t}\left(1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}\right)}{\sqrt{t}\left(1-\frac{1}{\sqrt{t}}\right)}\)
\(=\dfrac{t^{\frac{1}{3}}}{t^{\frac{1}{2}}}\times\dfrac{1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}}{1-\frac{1}{\sqrt{t}}}\)
\(=\dfrac{1}{\sqrt[6]{t}}\times\dfrac{1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}}{1-\frac{1}{\sqrt{t}}}\)
\(\dfrac{1}{\sqrt[6]{t}}\to0\) et la fraction tend vers \(\dfrac{1}{1}=1\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt[3]{x-1}-1}{\sqrt{x-1}-1}=0\)
3. Calcul direct (on remplace) : au numérateur \(\sqrt{x}\to+\infty\) et \(-3\sqrt[3]{x}\to-\infty\) (déjà « \(\infty-\infty\) ») ; au dénominateur \(\sqrt[3]{x}-1\to+\infty\) : forme indéterminée.
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
\(\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}=\dfrac{\sqrt{x}\left(1-\frac{3}{\sqrt[6]{x}}+\frac{1}{\sqrt[4]{x}}\right)}{\sqrt[3]{x}\left(1-\frac{1}{\sqrt[3]{x}}\right)}\)
\(=\sqrt[6]{x}\times\dfrac{1-\frac{3}{\sqrt[6]{x}}+\frac{1}{\sqrt[4]{x}}}{1-\frac{1}{\sqrt[3]{x}}}\)
(car \(\dfrac{\sqrt{x}}{\sqrt[3]{x}}=x^{\frac{1}{2}-\frac{1}{3}}=x^{\frac{1}{6}}\)). \(\sqrt[6]{x}\to+\infty\) et la fraction tend vers \(1\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}=+\infty\)
4. Calcul direct (on remplace) : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt[3]{x^3-x-1}=+\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}(-2x-1)=-\infty\) ; on obtient la forme indéterminée « \(+\infty-\infty\) ».
Ici : la racine ne se compense pas avec le reste : on factorise par le terme dominant (le conjugué est inutile).
(\(\sqrt[3]{x^3-x-1}\) se comporte comme \(x\), et \(x-2x=-x\) : pas de compensation.) Pour \(x\geq2\), \(x^3-x-1>0\) et \(\sqrt[3]{x^3}=x\) :
\(\sqrt[3]{x^3-x-1}=\sqrt[3]{x^3\left(1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}\right)}\)
\(=x\sqrt[3]{1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}}\)
\(\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1=x\left(\sqrt[3]{1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}}-2\right)-1\)
La racine tend vers \(\sqrt[3]{1}=1\), la parenthèse vers \(1-2=-1\), et \(x\to+\infty\) : le produit tend vers \(-\infty\) ; en retranchant \(1\) :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1\right)=-\infty\)
💡 Comment lever une forme indéterminée ?
- Polynôme en \(\pm\infty\) : limite de son terme de plus haut degré (propriété du cours).
- Fraction rationnelle en \(\pm\infty\) : limite du quotient des termes de plus haut degré (propriété du cours).
- Fraction rationnelle, forme « \(\dfrac{0}{0}\) » en \(a\) : factorisation par \((x-a)\), puis simplification.
- Racine carrée qui se compense (« \(\infty-\infty\) ») ou qui s’annule (« \(\dfrac{0}{0}\) ») : conjugué.
- Racine qui ne se compense pas : factorisation par le terme dominant.
- Racine cubique qui s’annule ou se compense : \(t=\sqrt[3]{\ldots}\) ou \(a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)\).
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
\(\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}=\sqrt{x}\left(1-\dfrac{x^{\frac{1}{3}}}{x^{\frac{1}{2}}}-\dfrac{x^{\frac{1}{4}}}{x^{\frac{1}{2}}}\right)\)
\(=\sqrt{x}\left(1-x^{-\frac{1}{6}}-x^{-\frac{1}{4}}\right)\)
\(=\sqrt{x}\left(1-\dfrac{1}{\sqrt[6]{x}}-\dfrac{1}{\sqrt[4]{x}}\right)\)
\(\dfrac{1}{\sqrt[6]{x}}\to0\) et \(\dfrac{1}{\sqrt[4]{x}}\to0\) : la parenthèse tend vers \(1\) et \(\sqrt{x}\to+\infty\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt{x}-\sqrt[3]{x}-\sqrt[4]{x}\right)=+\infty\)
2. Calcul direct (on remplace) : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt[3]{x-1}-1\right)=+\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt{x-1}-1\right)=+\infty\) ; on obtient la forme indéterminée « \(\dfrac{\infty}{\infty}\) ».
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
On pose \(t=x-1\) (\(t\to+\infty\)) ; on factorise par \(\sqrt[3]{t}\) en haut et par \(\sqrt{t}\) en bas :
\(\dfrac{\sqrt[3]{t}-1}{\sqrt{t}-1}=\dfrac{\sqrt[3]{t}\left(1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}\right)}{\sqrt{t}\left(1-\frac{1}{\sqrt{t}}\right)}\)
\(=\dfrac{t^{\frac{1}{3}}}{t^{\frac{1}{2}}}\times\dfrac{1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}}{1-\frac{1}{\sqrt{t}}}\)
\(=\dfrac{1}{\sqrt[6]{t}}\times\dfrac{1-\frac{1}{\sqrt[3]{t}}}{1-\frac{1}{\sqrt{t}}}\)
\(\dfrac{1}{\sqrt[6]{t}}\to0\) et la fraction tend vers \(\dfrac{1}{1}=1\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt[3]{x-1}-1}{\sqrt{x-1}-1}=0\)
3. Calcul direct (on remplace) : au numérateur \(\sqrt{x}\to+\infty\) et \(-3\sqrt[3]{x}\to-\infty\) (déjà « \(\infty-\infty\) ») ; au dénominateur \(\sqrt[3]{x}-1\to+\infty\) : forme indéterminée.
Ici : plusieurs racines n-ièmes : on factorise par la racine dominante (plus grand exposant : \(x^{\frac{1}{2}}\) domine \(x^{\frac{1}{3}}\)), puis \(\dfrac{x^r}{x^s}=x^{r-s}\).
\(\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}=\dfrac{\sqrt{x}\left(1-\frac{3}{\sqrt[6]{x}}+\frac{1}{\sqrt[4]{x}}\right)}{\sqrt[3]{x}\left(1-\frac{1}{\sqrt[3]{x}}\right)}\)
\(=\sqrt[6]{x}\times\dfrac{1-\frac{3}{\sqrt[6]{x}}+\frac{1}{\sqrt[4]{x}}}{1-\frac{1}{\sqrt[3]{x}}}\)
(car \(\dfrac{\sqrt{x}}{\sqrt[3]{x}}=x^{\frac{1}{2}-\frac{1}{3}}=x^{\frac{1}{6}}\)). \(\sqrt[6]{x}\to+\infty\) et la fraction tend vers \(1\) ; par produit :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{\sqrt{x}-3\sqrt[3]{x}+\sqrt[4]{x}}{\sqrt[3]{x}-1}=+\infty\)
4. Calcul direct (on remplace) : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\sqrt[3]{x^3-x-1}=+\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}(-2x-1)=-\infty\) ; on obtient la forme indéterminée « \(+\infty-\infty\) ».
Ici : la racine ne se compense pas avec le reste : on factorise par le terme dominant (le conjugué est inutile).
(\(\sqrt[3]{x^3-x-1}\) se comporte comme \(x\), et \(x-2x=-x\) : pas de compensation.) Pour \(x\geq2\), \(x^3-x-1>0\) et \(\sqrt[3]{x^3}=x\) :
\(\sqrt[3]{x^3-x-1}=\sqrt[3]{x^3\left(1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}\right)}\)
\(=x\sqrt[3]{1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}}\)
\(\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1=x\left(\sqrt[3]{1-\frac{1}{x^2}-\frac{1}{x^3}}-2\right)-1\)
La racine tend vers \(\sqrt[3]{1}=1\), la parenthèse vers \(1-2=-1\), et \(x\to+\infty\) : le produit tend vers \(-\infty\) ; en retranchant \(1\) :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\left(\sqrt[3]{x^3-x-1}-2x-1\right)=-\infty\)
Exercice 2 (3 pts)
Soit \(f\) une fonction continue sur l'intervalle \([a,b]\) et à valeurs dans l'intervalle \([a,b]\) : \((\forall x\in[a,b]\ ;\ f(x)\in[a,b])\).
Montrer que la fonction \(f\) admet au moins un point fixe, c'est-à-dire : \((\exists c\in[a,b])\ ;\ f(c)=c\).
Montrer que la fonction \(f\) admet au moins un point fixe, c'est-à-dire : \((\exists c\in[a,b])\ ;\ f(c)=c\).
✅ Correction de l’exercice 2 — التصحيح
💡 Méthode : pour montrer que \(f(x)=x\) a une solution, on étudie la fonction auxiliaire \(\varphi(x)=f(x)-x\) et on applique le théorème des valeurs intermédiaires (sans monotonie : on obtient au moins une solution) : si \(\varphi\) est continue sur \([a;b]\) et \(\varphi(a)\times\varphi(b)\leq0\), alors \(\varphi\) s’annule au moins une fois sur \([a;b]\).
Étape 1 (continuité) : \(f\) est continue sur \([a;b]\) (hypothèse) et \(x\mapsto x\) aussi : \(\varphi=f-\mathrm{id}\) est continue sur \([a;b]\) (différence).
Étape 2 (signes aux bornes) : \(f(a)\in[a;b]\) donne \(f(a)\geq a\), soit \(\varphi(a)=f(a)-a\geq0\) ; \(f(b)\in[a;b]\) donne \(f(b)\leq b\), soit \(\varphi(b)=f(b)-b\leq0\).
Étape 3 : si \(\varphi(a)=0\) ou \(\varphi(b)=0\), on prend \(c=a\) ou \(c=b\). Sinon \(\varphi(a)>0>\varphi(b)\) : \(0\) est compris entre \(\varphi(b)\) et \(\varphi(a)\), et le TVI donne \(c\in]a;b[\) tel que \(\varphi(c)=0\).
[!] \(f(c)-c=0\), c’est-à-dire \(f(c)=c\) : \(f\) admet au moins un point fixe.
Étape 1 (continuité) : \(f\) est continue sur \([a;b]\) (hypothèse) et \(x\mapsto x\) aussi : \(\varphi=f-\mathrm{id}\) est continue sur \([a;b]\) (différence).
Étape 2 (signes aux bornes) : \(f(a)\in[a;b]\) donne \(f(a)\geq a\), soit \(\varphi(a)=f(a)-a\geq0\) ; \(f(b)\in[a;b]\) donne \(f(b)\leq b\), soit \(\varphi(b)=f(b)-b\leq0\).
Étape 3 : si \(\varphi(a)=0\) ou \(\varphi(b)=0\), on prend \(c=a\) ou \(c=b\). Sinon \(\varphi(a)>0>\varphi(b)\) : \(0\) est compris entre \(\varphi(b)\) et \(\varphi(a)\), et le TVI donne \(c\in]a;b[\) tel que \(\varphi(c)=0\).
[!] \(f(c)-c=0\), c’est-à-dire \(f(c)=c\) : \(f\) admet au moins un point fixe.
Exercice 3 (4 pts)
On considère la fonction \(f\) définie sur \(I=\left[\dfrac{\pi}{4},\dfrac{\pi}{2}\right]\) par : \(f(x)=x^2-x\sin(x)-\cos(x)\).
1. Montrer que \(f\) est strictement croissante sur \(I\).
2. Montrer qu'il existe un unique réel \(\alpha\) de l'intervalle \(I\) tel que \(f(\alpha)=0\).
3. À quel des intervalles \(\left]\dfrac{\pi}{4},\dfrac{\pi}{3}\right[\) et \(\left]\dfrac{\pi}{3},\dfrac{\pi}{2}\right[\) appartient le réel \(\alpha\) ? Justifier la réponse.
4. Donner le tableau de signe de la fonction \(f\) sur \(I\).
1. Montrer que \(f\) est strictement croissante sur \(I\).
2. Montrer qu'il existe un unique réel \(\alpha\) de l'intervalle \(I\) tel que \(f(\alpha)=0\).
3. À quel des intervalles \(\left]\dfrac{\pi}{4},\dfrac{\pi}{3}\right[\) et \(\left]\dfrac{\pi}{3},\dfrac{\pi}{2}\right[\) appartient le réel \(\alpha\) ? Justifier la réponse.
4. Donner le tableau de signe de la fonction \(f\) sur \(I\).
✅ Correction de l’exercice 3 — التصحيح
1. Dérivabilité : \(f\) est dérivable sur \(I\) car \(x\mapsto x^2\), \(\sin\) et \(\cos\) sont dérivables sur \(\mathbb{R}\) (\(f\) est une somme et un produit de fonctions dérivables). Pour tout \(x\inI\) :
Avec \((uv)'=u'v+uv'\) : \(\left(x\sin x\right)'=\sin x+x\cos x\) ; et \(\left(\cos x\right)'=-\sin x\) :
\(f'(x)=2x-\left(\sin x+x\cos x\right)-(-\sin x)\)
\(=2x-\sin x-x\cos x+\sin x\)
\(=2x-x\cos x\)
\(=x(2-\cos x)\)
Sur \(I\) : \(x\geq\dfrac{\pi}{4}>0\) ; et \(\cos x\leq1\), donc \(2-\cos x\geq1>0\) : \(f'(x)>0\).
[] \(f\) est strictement croissante sur \(I\)
2. 💡 Méthode (TVI, cas strictement monotone) : si \(f\) est continue et strictement monotone sur l’intervalle \(I\) et si \(0\in f(I)\), alors le nombre \(0\) a un unique antécédent par \(f\) dans \(I\) : l’équation \(f(x)=0\) admet une unique solution dans \(I\).
Étape 1 (continuité) : \(f\) est continue sur \(I\) car elle est dérivable sur \(I\) (question 1).
Étape 2 (stricte monotonie) : \(f\) est strictement croissante sur \(I\) (question 1).
Étape 3 (image de l’intervalle) : on calcule les valeurs (ou les limites) aux bornes :
\(f\left(\dfrac{\pi}{4}\right)=\dfrac{\pi^2}{16}-\dfrac{\pi}{4}\times\dfrac{\sqrt{2}}{2}-\dfrac{\sqrt{2}}{2}\)
\(=\dfrac{\pi^2}{16}-\dfrac{\pi\sqrt{2}}{8}-\dfrac{\sqrt{2}}{2}\approx-0{,}65<0\)
\(f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)=\dfrac{\pi^2}{4}-\dfrac{\pi}{2}\times1-0\)
\(=\dfrac{\pi^2}{4}-\dfrac{\pi}{2}\approx0{,}90>0\)
\(f(I)=\left[f\left(\dfrac{\pi}{4}\right);f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)\right]\)
Étape 4 : \(0\in f(I)\) (une valeur négative et une valeur positive) : \(0\) a un unique antécédent \(\alpha\) par \(f\) dans \(I\) ; comme \(0\) n’est pas atteint aux bornes, \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{4};\dfrac{\pi}{2}\right[\).
[] L’équation \(f(x)=0\) admet une unique solution \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{4};\dfrac{\pi}{2}\right[\).
3. 💡 On calcule \(f\) au point de séparation \(\dfrac{\pi}{3}\), puis on compare avec \(f(\alpha)=0\) en utilisant la croissance de \(f\).
\(f\left(\dfrac{\pi}{3}\right)=\dfrac{\pi^2}{9}-\dfrac{\pi}{3}\times\dfrac{\sqrt{3}}{2}-\dfrac{1}{2}\)
\(=\dfrac{\pi^2}{9}-\dfrac{\pi\sqrt{3}}{6}-\dfrac{1}{2}\approx-0{,}31<0\)
Donc \(f\left(\dfrac{\pi}{3}\right)<0=f(\alpha)<f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)\) ; \(f\) strictement croissante conserve l’ordre : \(\dfrac{\pi}{3}<\alpha<\dfrac{\pi}{2}\).
[] \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{3};\dfrac{\pi}{2}\right[\)
4. \(f\) est strictement croissante et \(f(\alpha)=0\) : pour \(x<\alpha\), \(f(x)<f(\alpha)=0\) ; pour \(x>\alpha\), \(f(x)>0\).
Avec \((uv)'=u'v+uv'\) : \(\left(x\sin x\right)'=\sin x+x\cos x\) ; et \(\left(\cos x\right)'=-\sin x\) :
\(f'(x)=2x-\left(\sin x+x\cos x\right)-(-\sin x)\)
\(=2x-\sin x-x\cos x+\sin x\)
\(=2x-x\cos x\)
\(=x(2-\cos x)\)
Sur \(I\) : \(x\geq\dfrac{\pi}{4}>0\) ; et \(\cos x\leq1\), donc \(2-\cos x\geq1>0\) : \(f'(x)>0\).
[] \(f\) est strictement croissante sur \(I\)
2. 💡 Méthode (TVI, cas strictement monotone) : si \(f\) est continue et strictement monotone sur l’intervalle \(I\) et si \(0\in f(I)\), alors le nombre \(0\) a un unique antécédent par \(f\) dans \(I\) : l’équation \(f(x)=0\) admet une unique solution dans \(I\).
Étape 1 (continuité) : \(f\) est continue sur \(I\) car elle est dérivable sur \(I\) (question 1).
Étape 2 (stricte monotonie) : \(f\) est strictement croissante sur \(I\) (question 1).
Étape 3 (image de l’intervalle) : on calcule les valeurs (ou les limites) aux bornes :
\(f\left(\dfrac{\pi}{4}\right)=\dfrac{\pi^2}{16}-\dfrac{\pi}{4}\times\dfrac{\sqrt{2}}{2}-\dfrac{\sqrt{2}}{2}\)
\(=\dfrac{\pi^2}{16}-\dfrac{\pi\sqrt{2}}{8}-\dfrac{\sqrt{2}}{2}\approx-0{,}65<0\)
\(f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)=\dfrac{\pi^2}{4}-\dfrac{\pi}{2}\times1-0\)
\(=\dfrac{\pi^2}{4}-\dfrac{\pi}{2}\approx0{,}90>0\)
\(f(I)=\left[f\left(\dfrac{\pi}{4}\right);f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)\right]\)
Étape 4 : \(0\in f(I)\) (une valeur négative et une valeur positive) : \(0\) a un unique antécédent \(\alpha\) par \(f\) dans \(I\) ; comme \(0\) n’est pas atteint aux bornes, \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{4};\dfrac{\pi}{2}\right[\).
[] L’équation \(f(x)=0\) admet une unique solution \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{4};\dfrac{\pi}{2}\right[\).
3. 💡 On calcule \(f\) au point de séparation \(\dfrac{\pi}{3}\), puis on compare avec \(f(\alpha)=0\) en utilisant la croissance de \(f\).
\(f\left(\dfrac{\pi}{3}\right)=\dfrac{\pi^2}{9}-\dfrac{\pi}{3}\times\dfrac{\sqrt{3}}{2}-\dfrac{1}{2}\)
\(=\dfrac{\pi^2}{9}-\dfrac{\pi\sqrt{3}}{6}-\dfrac{1}{2}\approx-0{,}31<0\)
Donc \(f\left(\dfrac{\pi}{3}\right)<0=f(\alpha)<f\left(\dfrac{\pi}{2}\right)\) ; \(f\) strictement croissante conserve l’ordre : \(\dfrac{\pi}{3}<\alpha<\dfrac{\pi}{2}\).
[] \(\alpha\in\left]\dfrac{\pi}{3};\dfrac{\pi}{2}\right[\)
4. \(f\) est strictement croissante et \(f(\alpha)=0\) : pour \(x<\alpha\), \(f(x)<f(\alpha)=0\) ; pour \(x>\alpha\), \(f(x)>0\).
Exercice 4 (5 pts)
Soit \(f\) la fonction définie sur \(\mathbb{R}\) par : \(f(x)=x^3+x\).
1. Montrer que la fonction \(f\) admet une fonction réciproque \(g\) définie sur un intervalle \(J\) à déterminer.
2. Dresser le tableau de variations de la fonction \(g\).
3. Montrer que : \((\forall x\in\mathbb{R})\quad\left(g(x)\right)^3+g(x)=x\).
4. Montrer que pour tout \(x\in\mathbb{R}^+\) : \(g(x)\leq x\), puis calculer la limite : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}\).
1. Montrer que la fonction \(f\) admet une fonction réciproque \(g\) définie sur un intervalle \(J\) à déterminer.
2. Dresser le tableau de variations de la fonction \(g\).
3. Montrer que : \((\forall x\in\mathbb{R})\quad\left(g(x)\right)^3+g(x)=x\).
4. Montrer que pour tout \(x\in\mathbb{R}^+\) : \(g(x)\leq x\), puis calculer la limite : \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}\).
✅ Correction de l’exercice 4 — التصحيح
1. 💡 Méthode : si \(f\) est continue et strictement monotone sur un intervalle \(I\), alors \(f\) admet une fonction réciproque \(f^{-1}\) définie sur \(J=f(I)\) ; \(f^{-1}\) a le même sens de variation que \(f\).
Continuité : \(f\) est une fonction polynôme, continue sur \(\mathbb{R}\).
Dérivabilité : \(f\) est dérivable sur \(\mathbb{R}\) car c’est une fonction polynôme. Pour tout \(x\in\mathbb{R}\) :
\(f'(x)=3x^2+1>0\)
Monotonie : \(f\) est strictement croissante sur \(\mathbb{R}\). Limites (pas de forme indéterminée, \(x^3\) et \(x\) ont la même limite) : \(\lim\limits_{x\to-\infty}f(x)=-\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}f(x)=+\infty\).
[] \(f\) admet une réciproque \(g\) définie sur \(J=f(\mathbb{R})=]-\infty;+\infty[=\mathbb{R}\)
2. \(g\) a le même sens de variation que \(f\) : strictement croissante, et \(g(\mathbb{R})=\mathbb{R}\) (ensemble de départ de \(f\)), donc \(\lim\limits_{x\to-\infty}g(x)=-\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}g(x)=+\infty\).
3. 💡 Par définition de la réciproque : pour \(x\in\mathbb{R}\), \(g(x)\) est l’unique réel \(y\) tel que \(f(y)=x\) ; donc \(f\left(g(x)\right)=x\).
\(f\left(g(x)\right)=x\iff\left(g(x)\right)^3+g(x)=x\)
4. Soit \(x\geq0\). \(f(0)=0\), donc \(g(0)=0\) ; \(g\) est croissante, donc \(g(x)\geq g(0)=0\) ; alors \(\left(g(x)\right)^3\geq0\), et :
\(x=\left(g(x)\right)^3+g(x)\geq g(x)\)
[] \(\left(\forall x\in\mathbb{R}^+\right)\quad g(x)\leq x\)
Limite : pour \(x>0\), \(g(x)>0\) ; on remplace \(x\) par \(\left(g(x)\right)^3+g(x)\) :
\(\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}=\dfrac{\left(g(x)\right)^3+g(x)}{\left(g(x)\right)^3}\)
\(=1+\dfrac{1}{\left(g(x)\right)^2}\)
Quand \(x\to+\infty\), \(g(x)\to+\infty\) (question 2), donc \(\dfrac{1}{\left(g(x)\right)^2}\to0\) :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}=1\)
Continuité : \(f\) est une fonction polynôme, continue sur \(\mathbb{R}\).
Dérivabilité : \(f\) est dérivable sur \(\mathbb{R}\) car c’est une fonction polynôme. Pour tout \(x\in\mathbb{R}\) :
\(f'(x)=3x^2+1>0\)
Monotonie : \(f\) est strictement croissante sur \(\mathbb{R}\). Limites (pas de forme indéterminée, \(x^3\) et \(x\) ont la même limite) : \(\lim\limits_{x\to-\infty}f(x)=-\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}f(x)=+\infty\).
[] \(f\) admet une réciproque \(g\) définie sur \(J=f(\mathbb{R})=]-\infty;+\infty[=\mathbb{R}\)
2. \(g\) a le même sens de variation que \(f\) : strictement croissante, et \(g(\mathbb{R})=\mathbb{R}\) (ensemble de départ de \(f\)), donc \(\lim\limits_{x\to-\infty}g(x)=-\infty\) et \(\lim\limits_{x\to+\infty}g(x)=+\infty\).
3. 💡 Par définition de la réciproque : pour \(x\in\mathbb{R}\), \(g(x)\) est l’unique réel \(y\) tel que \(f(y)=x\) ; donc \(f\left(g(x)\right)=x\).
\(f\left(g(x)\right)=x\iff\left(g(x)\right)^3+g(x)=x\)
4. Soit \(x\geq0\). \(f(0)=0\), donc \(g(0)=0\) ; \(g\) est croissante, donc \(g(x)\geq g(0)=0\) ; alors \(\left(g(x)\right)^3\geq0\), et :
\(x=\left(g(x)\right)^3+g(x)\geq g(x)\)
[] \(\left(\forall x\in\mathbb{R}^+\right)\quad g(x)\leq x\)
Limite : pour \(x>0\), \(g(x)>0\) ; on remplace \(x\) par \(\left(g(x)\right)^3+g(x)\) :
\(\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}=\dfrac{\left(g(x)\right)^3+g(x)}{\left(g(x)\right)^3}\)
\(=1+\dfrac{1}{\left(g(x)\right)^2}\)
Quand \(x\to+\infty\), \(g(x)\to+\infty\) (question 2), donc \(\dfrac{1}{\left(g(x)\right)^2}\to0\) :
[] \(\lim\limits_{x\to+\infty}\dfrac{x}{\left(g(x)\right)^3}=1\)
Exercice 5 (4 pts)
Simplifier les nombres suivants :
\(A=\dfrac{\sqrt{18}\times\sqrt{\sqrt[3]{256}}\times\sqrt[4]{64}}{\sqrt[3]{1024}\times\sqrt[6]{64\times10^6}}\) ; \(B=\dfrac{\sqrt[15]{3}\times\sqrt[3]{9}\times\left(\sqrt{9}\right)^3}{\sqrt[4]{27}\times\sqrt{\sqrt{3}}}\) ; \(C=\dfrac{\sqrt[4]{2048}\times\sqrt[4]{160000}}{\sqrt[8]{4096}\times\sqrt[3]{\sqrt{256}\times\sqrt{512}}}\)
\(A=\dfrac{\sqrt{18}\times\sqrt{\sqrt[3]{256}}\times\sqrt[4]{64}}{\sqrt[3]{1024}\times\sqrt[6]{64\times10^6}}\) ; \(B=\dfrac{\sqrt[15]{3}\times\sqrt[3]{9}\times\left(\sqrt{9}\right)^3}{\sqrt[4]{27}\times\sqrt{\sqrt{3}}}\) ; \(C=\dfrac{\sqrt[4]{2048}\times\sqrt[4]{160000}}{\sqrt[8]{4096}\times\sqrt[3]{\sqrt{256}\times\sqrt{512}}}\)
✅ Correction de l’exercice 5 — التصحيح
💡 Méthode : on écrit chaque racine sous forme de puissance : \(\sqrt[n]{a^p}=a^{\frac{p}{n}}\) (\(a>0\)), puis on utilise \(a^r\times a^s=a^{r+s}\) et \(\dfrac{a^r}{a^s}=a^{r-s}\).
Nombre A : \(\sqrt{18}=3\times2^{\frac{1}{2}}\) ; \(\sqrt{\sqrt[3]{256}}=\sqrt[6]{2^8}=2^{\frac{4}{3}}\) ; \(\sqrt[4]{64}=\sqrt[4]{2^6}=2^{\frac{3}{2}}\) ; \(\sqrt[3]{1024}=\sqrt[3]{2^{10}}=2^{\frac{10}{3}}\) ; \(\sqrt[6]{64\times10^6}=\sqrt[6]{20^6}=20\).
\(A=\dfrac{3\times2^{\frac{1}{2}+\frac{4}{3}+\frac{3}{2}}}{20\times2^{\frac{10}{3}}}\)
\(=\dfrac{3\times2^{\frac{10}{3}}}{20\times2^{\frac{10}{3}}}\)
\(=\dfrac{3}{20}\)
(car \(\dfrac{1}{2}+\dfrac{4}{3}+\dfrac{3}{2}=\dfrac{3+8+9}{6}=\dfrac{10}{3}\)).
Nombre B : \(\sqrt[15]{3}=3^{\frac{1}{15}}\) ; \(\sqrt[3]{9}=3^{\frac{2}{3}}\) ; \(\left(\sqrt{9}\right)^3=27\) ; \(\sqrt[4]{27}\times\sqrt{\sqrt{3}}=3^{\frac{3}{4}}\times3^{\frac{1}{4}}=3\).
\(B=\dfrac{3^{\frac{1}{15}}\times3^{\frac{2}{3}}\times27}{3}\)
\(=9\times3^{\frac{1}{15}+\frac{10}{15}}\)
\(=9\times3^{\frac{11}{15}}=9\sqrt[15]{3^{11}}\)
Nombre C : \(\sqrt[4]{2048}=2^{\frac{11}{4}}\) ; \(\sqrt[4]{160000}=\sqrt[4]{2^4\times10^4}=20\) ; \(\sqrt[8]{4096}=2^{\frac{12}{8}}=2^{\frac{3}{2}}\) ; \(\sqrt[3]{\sqrt{256}\times\sqrt{512}}=\sqrt[3]{2^4\times2^{\frac{9}{2}}}=2^{\frac{17}{6}}\).
\(C=\dfrac{20\times2^{\frac{11}{4}}}{2^{\frac{3}{2}+\frac{17}{6}}}=20\times2^{\frac{11}{4}-\frac{13}{3}}\)
\(=20\times2^{-\frac{19}{12}}\)
\(=\dfrac{10}{2^{\frac{7}{12}}}=\dfrac{10}{\sqrt[12]{128}}\)
[] \(A=\dfrac{3}{20}\) ; \(B=9\sqrt[15]{3^{11}}\) ; \(C=\dfrac{10}{\sqrt[12]{128}}\)
Nombre A : \(\sqrt{18}=3\times2^{\frac{1}{2}}\) ; \(\sqrt{\sqrt[3]{256}}=\sqrt[6]{2^8}=2^{\frac{4}{3}}\) ; \(\sqrt[4]{64}=\sqrt[4]{2^6}=2^{\frac{3}{2}}\) ; \(\sqrt[3]{1024}=\sqrt[3]{2^{10}}=2^{\frac{10}{3}}\) ; \(\sqrt[6]{64\times10^6}=\sqrt[6]{20^6}=20\).
\(A=\dfrac{3\times2^{\frac{1}{2}+\frac{4}{3}+\frac{3}{2}}}{20\times2^{\frac{10}{3}}}\)
\(=\dfrac{3\times2^{\frac{10}{3}}}{20\times2^{\frac{10}{3}}}\)
\(=\dfrac{3}{20}\)
(car \(\dfrac{1}{2}+\dfrac{4}{3}+\dfrac{3}{2}=\dfrac{3+8+9}{6}=\dfrac{10}{3}\)).
Nombre B : \(\sqrt[15]{3}=3^{\frac{1}{15}}\) ; \(\sqrt[3]{9}=3^{\frac{2}{3}}\) ; \(\left(\sqrt{9}\right)^3=27\) ; \(\sqrt[4]{27}\times\sqrt{\sqrt{3}}=3^{\frac{3}{4}}\times3^{\frac{1}{4}}=3\).
\(B=\dfrac{3^{\frac{1}{15}}\times3^{\frac{2}{3}}\times27}{3}\)
\(=9\times3^{\frac{1}{15}+\frac{10}{15}}\)
\(=9\times3^{\frac{11}{15}}=9\sqrt[15]{3^{11}}\)
Nombre C : \(\sqrt[4]{2048}=2^{\frac{11}{4}}\) ; \(\sqrt[4]{160000}=\sqrt[4]{2^4\times10^4}=20\) ; \(\sqrt[8]{4096}=2^{\frac{12}{8}}=2^{\frac{3}{2}}\) ; \(\sqrt[3]{\sqrt{256}\times\sqrt{512}}=\sqrt[3]{2^4\times2^{\frac{9}{2}}}=2^{\frac{17}{6}}\).
\(C=\dfrac{20\times2^{\frac{11}{4}}}{2^{\frac{3}{2}+\frac{17}{6}}}=20\times2^{\frac{11}{4}-\frac{13}{3}}\)
\(=20\times2^{-\frac{19}{12}}\)
\(=\dfrac{10}{2^{\frac{7}{12}}}=\dfrac{10}{\sqrt[12]{128}}\)
[] \(A=\dfrac{3}{20}\) ; \(B=9\sqrt[15]{3^{11}}\) ; \(C=\dfrac{10}{\sqrt[12]{128}}\)